Stoomlocomotief NS 1500 was een serie sneltreinstoomlocomotieven die dienst deden bij de Nederlandse Spoorwegen (NS) en hun voorgangers, de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS) en de Nederlandsche Centraal-Spoorweg-Maatschappij (NCS).

Geschiedenis

In 1890 huurde de NCS een sneltreinlocomotief, nummer 105 (type 2'B), van de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij. De goede ervaringen met dit type locomotief gaven aanleiding om in 1891 een overeenkomst te sluiten met de SS. De SS bestelde vijf sneltreinlocomotieven, die vervolgens werden verhuurd aan de NCS om tegemoet te komen aan de groeiende vraag naar sneltreinen tussen Utrecht en Zwolle. Deze locomotieven, genummerd als serie 21-25, werden in 1892 geleverd door Neilson and Company uit Glasgow. In 1894 kocht de NCS deze vijf locomotieven van de SS.

De serie werd verder uitgebreid in 1900 met twee nieuwe locomotieven, genummerd 26-27, eveneens gebouwd door Neilson and Company. Deze exemplaren hadden enkele verbeteringen, zoals een verder naar voren geplaatste stoomdom en een tender met een grotere watercapaciteit van 14 m³. In 1902 volgde een tweede aanvullende bestelling bij Henschel & Sohn in Kassel, wat resulteerde in drie extra locomotieven (28-30). Hoewel deze technisch iets verschilden van de eerdere modellen, kregen ook zij tenders met een watercapaciteit van 14 m³.

De NCS voerde gedurende de levensduur van de locomotieven diverse aanpassingen door. Tussen 1901 en 1904 werden bijvoorbeeld de tenders van de 21-25 vervangen door grotere exemplaren, gebouwd in de werkplaats van Utrecht. De oude tenders werden hergebruikt voor de serie 16-20. In 1906 ontving locomotief 21 nieuwe cilindergietstukken met een grotere middellijn en zuigerschuiven, een aanpassing die bij locomotief 25 in 1908 eveneens werd uitgevoerd. Ook werden tussen 1908 en 1910 door Werkspoor en Maffei drie nieuwe ketels gebouwd met een maximale stoomspanning van 12,25 kg/cm², die werden gebruikt voor verschillende locomotieven uit de serie 21-27. In 1914 kreeg locomotief 25 een vlambuisoververhitter, terwijl locomotief 21 in 1915 werd uitgerust met een volbezette oververhitter.

In 1919 nam de SS de exploitatie van de NCS over, waarna de locomotieven werden opgenomen in de nummering van de SS als 481-490. Na de fusie van de materieel-inventarissen van de SS en de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) in 1921, kregen deze locomotieven hun definitieve NS-nummers: 1501-1510.

De NS zette het moderniseren van de locomotieven voort. De locomotieven 1502-1504 en 1506-1507 werden voorzien van nieuwe cilindergietstukken met grotere middellijnen en zuigerschuiven, terwijl de 1501-1507 werden uitgerust met ketels met een Schmidt-over-verhitter. De locomotieven 1508-1510 ondergingen deze modernisering niet en behielden hun originele ontwerp.

In 1927 werden de locomotieven 1508 en 1509 verkocht aan een spoorwegbouwbedrijf, terwijl de 1510 in hetzelfde jaar uit dienst werd genomen. De overige locomotieven (1502-1507) werden tussen 1935 en 1939 buiten dienst gesteld. Alleen locomotief 1501 bleef actief tot de Tweede Wereldoorlog, waarin zij vooral werd gebruikt als verwarmingsketel op station Maastricht. Aan het einde van de oorlog werd de locomotief door Duitse troepen meegenomen, maar keerde in oktober 1945 terug naar Nederland. Kort daarna, in hetzelfde jaar, werd de 1501 definitief buiten dienst gesteld.

Externe links/verwijzingen

• NS 1500 (stoomlocomotief) - nl.wikipedia.org
• Stoomlocs NS: vanaf 1000 - Serie 1501-1507 en 1508-1510 - Langs de rails / nicospilt.com
• NS 1500 (stoomlocomotief) - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bronnen, noten en/of referenties

• N. J. van Wijck Jurriaanse: De Nederlandsche Centraal Spoorwegmaatschappij. Uitg. Wyt, Rotterdam, 1973. ISBN 90 6007 527 7
• H. Waldorp: Onze Nederlandse stoomlocomotieven in woord en beeld, 1e druk. H. Waldorp, Hilversum, 1932.
• H. Waldorp: Onze Nederlandse stoomlocomotieven in woord en beeld, 5e geheel herziene druk. Uitg. De Alk, Alkmaar, 1981. ISBN 90 6013 909 7.
• A. Weijts: Tussen vuur en stoom. Uitg. Europese Bibliotheek, Zaltbommel, 2001. ISBN 90 288 26947.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Geraadpleegde bron: nl.wikipedia.org/wiki/NS_1500_(stoomlocomotief) - 26-04-2022