De NS 700-serie was een reeks stoomlocomotieven die in dienst waren bij de Nederlandse Spoorwegen (NS) en hun voorgangers, de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS) en de Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij (NBDS).

Serie SS 9-16, 21-78

Voor de exploitatie van nieuwe spoorlijnen zoals Arnhem – Deventer, Zutphen – Glanerbrug, Maastricht – Venlo en Almelo – Hengelo in 1865, had de SS behoefte aan extra locomotieven. Bij de fabriek van Beyer, Peacock and Company in Manchester bestelde men een groot aantal locomotieven, gebaseerd op de SS 5-8 serie. Deze werden tussen 1865 en 1869 geleverd als SS 9-16 en SS 21-78. De nummers SS 17-20 waren reeds toegewezen aan goederentreinstoomlocomotieven (de latere NS 2900-serie).

Technisch gezien hadden de locomotieven dezelfde ketels en cilinders als de SS 5-8 serie, maar met kleinere drijfwielen en een hogere stoomdruk van 8,3 kg/cm², wat zorgde voor meer trekkracht. De SS 9-16 werden geleverd met een tweeassige tender, terwijl de overige locomotieven een drieassige tender ontvingen. In 1884 werden bij vier locomotieven uit de SS 9-16-serie de tweeassige tenders vervangen door drieassige exemplaren van buiten dienst gestelde SS 5-8 locomotieven.

Aanvankelijk hadden deze locomotieven geen machinistenhuis; machinist en stoker moesten zich behelpen met enkel een brilplaat als bescherming tegen slecht weer. Later werden de locomotieven voorzien van daken. Bij de samenvoeging van het materieel van de HSM en de SS tot de Nederlandse Spoorwegen in 1921, kregen deze locomotieven de NS-nummers 701-766. De serie werd tussen 1930 en 1933 buiten dienst gesteld.

De NS 705 werd bewaard voor het Spoorwegmuseum en teruggebracht in de afleveringstoestand van 1864 als SS 13. Oorspronkelijk had deze locomotief een tweeassige tender, maar de huidige drieassige tender is afkomstig van SS 8. In 1947 probeerde het Spoorwegmuseum nog de oorspronkelijke tweeassige tender van NBDS 3 te verkrijgen, maar zonder succes. De SS 13 is de oudste nog bestaande locomotief van Nederland.

Serie SS 17-20

In 1871 werden vier locomotieven geleverd met een lagere maximale stoomdruk van 6,2 kg/cm². Nadat de oorspronkelijke SS 17-20 in datzelfde jaar waren vernummerd naar SS 161-164, kregen deze locomotieven de vrijgekomen nummers SS 17-20. Deze deelserie lijkt meer op de SS 5-8 en had in tegenstelling tot SS 9-16 een gesloten machinistenhuis. Bij de samenvoeging van het materieel van de HSM en de SS in 1921 kregen deze locomotieven de NS-nummers 767-770. De serie werd tussen 1930 en 1933 buiten dienst gesteld.

Serie SS 1-4 en MT 2-3

In 1872 plaatste de SS een vervolgorder van zes locomotieven. De eerste vier werden in dienst genomen onder de vrijgekomen nummers SS 1-4, nadat de oorspronkelijke SS 1-4 waren vernummerd naar SS 131-134. De overige twee locomotieven gingen naar de internationale spoorweg Mechelen-Terneuzen (MT) als MT 2 en MT 3, omdat deze maatschappij dringend materieel nodig had. MT stelde deze locomotieven in 1932 buiten dienst. De SS-locomotieven kregen in 1921 bij de samenvoeging van het materieelpark de NS-nummers 771-774 en werden tussen 1930 en 1933 buiten dienst gesteld.

Serie NBDS 1-5 (en 6-10)

Voor de reizigersdienst tussen Boxtel en Goch, die in 1873 van start ging, bestelde de NBDS in 1872 tien locomotieven bij Beyer, Peacock and Company in Manchester. Door financiële problemen werd de levering vertraagd en in 1873 werden de eerste vijf locomotieven in gebruik genomen als NBDS 1-5. De bestelling van de NBDS 6-10 werd geannuleerd en deze locomotieven werden door de fabriek verkocht aan de Berlin-Potsdam-Magdeburger Eisenbahn (BPM).

De locomotieven kregen namen zoals Gijsbert van Beverwijk, Sophia, Mina, Lucinda en Henrietta, vernoemd naar aandeelhouders of hun echtgenoten. In 1892 werden de namen verwijderd. Tijdens de Eerste Wereldoorlog, toen het treinverkeer sterk afnam, probeerde de NBDS haar oudste locomotieven te verkopen. In 1917 werden NBDS 1 en 3 verkocht aan de Staatsmijnen, waar ze respectievelijk tot 1926 en 1928 dienst deden. Voor NBDS 2, 4 en 5 was er interesse vanuit de Société anonyme du chemin de fer de Gand à Terneuzen (GT), maar de hoge vraagprijs leidde tot afzien van aankoop. NBDS 2 en 4 werden in 1918 aan een aannemer verkocht, terwijl NBDS 5, die in 1917 een nieuwe ketel had gekregen, in dienst bleef. Na de overname van de NBDS door de SS in 1919, werd NBDS 5 opgenomen als SS 5 en kreeg deze in 1921 het NS-nummer 775. De NS zette locomotief 775 in 1931 buiten dienst.

Externe links/verwijzingen

• NS 700 (stoomlocomotief) - nl.wikipedia.org
• Stoomlocs NS: tot 1000 - Langs de rails / nicospilt.com
• Stoomlocomotief NS 700 - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Bronnen, noten en/of referenties

• H. Waldorp: Mechelen-Terneuzen II, NVBS Op de Rails 1965/6.
• H. Waldorp: Onze Nederlandse stoomlocomotieven in woord en beeld. Uitg. De Alk, Alkmaar, 1981. ISBN 90 6013 909 7.
• R.C. Statius Muller, A.J. Veenendaal jr., H. Waldorp: De Nederlandse stoomlocomotieven. Uitg. De Alk, Alkmaar, 2005. ISBN 9060132629 / ISBN 9789060132623
• V. Freriks, H. Schlieper: De Noord-Brabantsch-Duitsche Spoorweg-Maatschappij, de Vlissinger Postroute. Uitg. Uquilair, 2008. ISBN 9789071513657
• http://www.beyerpeacock.co.uk/loco%20list/list31_8.PDF

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------Geraadpleegde bron: nl.wikipedia.org/wiki/NS_700_(stoomlocomotief) - 06-03-2024