De NS 600-serie was een reeks stoomlocomotieven die in gebruik waren bij de Nederlandse Spoorwegen (NS) en eerder door haar voorganger, de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS).

Voor de exploitatie van de spoorlijnen Breda - Tilburg (geopend op 5 oktober 1863) en Harlingen - Leeuwarden (geopend op 27 oktober 1863) bestelde de SS vier stoom-locomotieven met de asindeling 1A1 bij de fabriek Beyer, Peacock and Company in Manchester. Locomotieven 1 en 2 reden op het traject Breda-Tilburg, terwijl locomotieven 3 en 4 werden ingezet in het noorden. Ze waren uitgerust met een ketel die een maximale stoomspanning van 6,2 kg/cm² kon leveren.

Met de verdere uitbreiding van het spoornet in 1866 werd een tweede serie van zes locomotieven besteld, genummerd 79-84 bij de SS. Deze nieuwe locomotieven waren voorzien van een krachtigere ketel met een maximale stoomspanning van 8,3 kg/cm². In 1872 werden ze hernummerd naar de serie 131-140 en in 1876 opnieuw naar 251-260.

In de jaren 1880 werden deze locomotieven steeds minder geschikt voor zwaardere personentreinen. Daarom werden in 1882 zes exemplaren (252, 253, 255, 256, 257 en 258) aangepast. Hierbij werden de voorloopas en het grote drijfwiel vervangen door twee kleinere aangedreven assen. Locomotief 252 kreeg de grotere ketel van de 259, waarna beide locomotieven werden hernummerd. Hetzelfde proces vond plaats bij de 253 en 260. Dit leidde tot twee afzonderlijke series: de 251-254 behielden de kleinere ketel en de oorspronkelijke asindeling 1A1, terwijl de 255-260 een grotere ketel kregen met de nieuwe asindeling B1. In 1891 ontving locomotief 253 een nieuwe ketel met een maximale stoomspanning van 8,3 kg/cm², gevolgd door de 254 in 1892 en de 251 en 252 in 1894. Tussen 1911 en 1915 kregen ook de locomotieven uit de 255-260-serie nieuwe ketels met dezelfde maximale stoomspanning. Een opmerkelijk detail: in 1893 werden de fabrieks-nummers van de 251 en 260 verwisseld.

De 253 werd in 1911 als eerste buiten dienst gesteld, gevolgd door de 251 en 253 in 1913. Bij de fusie van de materieelparken van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) en de SS in 1921 tot de Nederlandse Spoorwegen (NS), kreeg de enige overgebleven locomotief met de 1A1-asindeling het NS-nummer 501. De locomotieven met de B1-asindeling werden genummerd als NS 601-606. Het is echter onduidelijk of de 501 dit nummer ooit daadwerkelijk droeg, aangezien deze sinds april 1921 niet meer actief was en de fysieke omnummering pas in december plaatsvond. De 501 blijft uniek als de enige stoomlocomotief met slechts één aangedreven as die nog in de NS-periode aanwezig was. De 604 werd in 1922 buiten dienst gesteld, gevolgd door de overige locomotieven in 1923.

Externe links en referenties

• NS 600 (stoomlocomotief) - nl.wikipedia.org
• Stoomlocs NS: tot 1000 - Langs de rails / nicospilt.com
• Stoomlocomotief nr. 251 - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Geraadpleegde bron: nl.wikipedia.org/wiki/NS_600_(stoomlocomotief) - 20-07-2021