De NS 1700-serie was een reeks sneltreinstoomlocomotieven van de Nederlandse Spoor-wegen (NS) en haar voorganger, de Maatschappij tot Exploitatie van Staatsspoorwegen (SS).

Levering

Door de toename in gewicht van personentreinen werd een nieuwe locomotief ontworpen, gebaseerd op de serie 301-475, maar met een hogere stoomspanning en meer vermogen. In vergelijking met de serie 300 werd de voorste loopas vervangen door een bogie met twee assen. De eerste 125 locomotieven werden gebouwd door Beyer, Peacock and Company in Manchester en tussen 1899 en 1906 geleverd aan de SS, genummerd 801-925. Tijdens de productie werden diverse verbeteringen doorgevoerd, die later ook op eerder geleverde locomotieven werden toegepast. Vervolgens werden twee series van vijf locomotieven, genummerd 926-935, door Werkspoor gebouwd en geleverd.

SS-periode (1899-1920)

De locomotieven werden aanvankelijk zonder oververhitter geleverd. Toen uit praktijk-ervaringen met andere locomotieven bleek dat een oververhitter aanzienlijke voordelen bood, besloot de SS er een te testen op de 800-serie. Een eerste poging met locomotief 856 in 1911 mislukte, maar in 1914 werden de 865 en 889 uitgerust met een oververhitter. Hierbij werden de cilinders vernieuwd en de stoomverdeling van het type Stephenson vervangen door het type Walschaerts. Dit vereiste een hogere plaatsing van de ketel. Na positieve resultaten werden in 1916 nog zes locomotieven aangepast (900, 867, 895, 861, 916 en 908). Bij deze locomotieven werd de ketel verder verhoogd en de karakteristieke hartvormige vensters aan de voorzijde van het machinistenhuis vervangen door recht-hoekige ramen.

NS-periode (1921-1943)

Na de samenvoeging van het materieelpark van de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij (HSM) en de SS in 1921 werden de locomotieven omgenummerd naar NS 1701-1835. NS ging door met het aanpassen van 92 locomotieven met een oververhitter, gebaseerd op het eerder omgebouwde zestal. Deze aanpassingen vonden plaats tussen 1921 en 1930. Hoewel de werkplaats in Tilburg de meeste aanpassingen uitvoerde, werd later ook Werkspoor in Amsterdam en Utrecht ingeschakeld. Door de financiële crisis werd de grootschalige ombouw na 100 locomotieven stopgezet. Toch werden tussen 1936 en 1939 nog vier locomotieven aangepast vanwege ketelvervanging. Plannen om de resterende locomotieven aan te passen werden afgeblazen wegens hoge kosten.

In 1938 begon NS met het buiten dienst stellen van de niet-aangepaste locomotieven. Proeflocomotieven 1765 en 1789 (voormalige SS 865 en 889) werden in 1934-1935 gelijk gemaakt aan de overige locomotieven die een oververhitter hadden. Om onderscheid te maken tussen de wel en niet aangepaste locomotieven, werd in 1941 een hernummering doorgevoerd. De niet-aangepaste locomotieven kregen nieuwe nummers in de serie 1308-1433, waarbij eenvoudig de eerste cijfers werden vervangen. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden in 1942 en 1943 nog twee locomotieven (1392 en 1345) aangepast om te voorkomen dat werkplaatspersoneel in Duitsland tewerkgesteld zou worden. Deze locomotieven werden na aanpassing weer hernoemd naar 1792 en 1745.

NS-periode (1944-1958)

Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden meerdere locomotieven naar het oosten weggevoerd, waarvan er acht niet terugkeerden en als vermist werden opgegeven. Na de oorlog werden de niet-aangepaste locomotieven uit de 1300-serie tussen 1945 en 1947 buiten dienst gesteld. De aangepaste 1700-serie volgde tussen 1951 en 1957. Veel ketels kregen een tweede leven als statische stoomvoorzieningen. Locomotief 1794, gebruikt als stationaire stoomvoorziening, kon in 1958 nog zelfstandig rijden om kolen te halen. Op 1 november 1958 reed de 1794 op eigen kracht van Arnhem naar Rotterdam Feijenoord, waar de regulateursleutel werd verwijderd om de locomotief buiten gebruik te stellen. In 1959 werd de 1794 gesloopt. Er zijn geen exemplaren van deze serie bewaard gebleven.

Externe links/verwijzingen

• NS 1700 (stoomlocomotief) - nl.wikipedia.org

• Stoomlocs NS: vanaf 1000 / Serie 1701-1835 (later deels 1300-1400) - nicospilt.com

• NS 1700 (stoomlocomotief) - Het Utrechts Archief / hetutrechtsarchief.nl

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Geraadpleegde bron: nl.wikipedia.org/wiki/NS_1700_(stoomlocomotief) - 16-02-2023